Portal - Biecz
Strona główna / Pionierzy przemysłu naftowego / Jan Zeh
Poniedziałek - 23 października 2017 Edwarda, Marleny, Seweryna     
AKTUALNOŚCI
Anna i Tadeusz Pabisowie
Fundacja
Muzeum - film
Kopalnia Nafty w Pustym Lesie
Tadeusz Pabis (deutsche Ver.)
Od kopanki do szybu
Pionierzy przemysłu naftowego
Skaza na pomniku...
Wie war das mit dem Petroleum?
What was it with petroleum?
30-lecie muzeum - film
Wybitni naftowcy
Kalendariun Gorlicko - Jasielskie
Kopalnie, kopanki i szyby...
Historia Przemysłu naftowego
Ziemia gorlicka kolebką światowego przemysłu naftowego-film
Poszukiwania Nafty i Gazu Jasło
Książki które warto przeczytać - e-book + film
Jak do nas dojechać
Wieś Libusza
Zygmunt Pabis
Święta Barbara
Legendy...
Nasze osiągnięcia
Lotnicze wspomnienia - e-book
Napisali o nas...
Księga Gości
Forum
Polemiki i dyskusje ...
Linki
Kontakt
polski
Tadeusz Pabis

                                                         

                                        

                                     Jan Zeh

                               wynalazca nafty

                                   (1817-1897)

                                                   

Urodził się 2 lipca 1817 r. w Łańcucie, syn Joachima i Krystyny. Pochodził z rodziny węgierskiej, osiadłej od dwóch pokoleń w Małopolsce.. Ojciec jego, Jan Ludwik był aptekarzem. Jan Zeh ukończył gimnazjum w Samborze. W 1830 r. rozpoczął praktykę aptekarstwa w aptece w Samborze, gdzie po raz pierwszy zetknął się z ropą naftową. W 1844 r. rozpoczął studia farmaceutyczne w Wiedeńskim Uniwersytecie, gdzie uzyskał 8 sierpnia 1847 r. dyplom magistra farmacji.

W 1848 r. rozpoczął pracę w lwowskiej „Aptece  pod Gwiazdą” Piotra Mikolascha we Lwowie, największej wówczas aptece w Galicji.

 

 

                        

                                                                               LWÓW W XIX WIEKU

DOM PIOTRA MIKOLASCHA WE LWOWIE, W KÓRYM MIEŚCIŁA SIĘ JEGO APTEKA

 

WNĘTRZE APTEKI PIOTRA MIKOLASZA

URZĄDZENIA APTECZNE

W 1852 r. właściciel apteki, Piotr Mikolasch otworzył przy aptece chemiczno- farmaceutyczne laboratorium. Kupił od przemysłowców: Abrahama Schreinera  i Lejby Striemana dwa cetnary Borysławskiej ropy naftowej i polecił magistrowi farmacji Janowi Zehowi rektyfikację tego produktu do poziomu „Oleum Petera album”. Po wielu tygodniach żmudnych laboratoryjnych eksperymentów, Jan Zeh otrzymał przeźroczysty, bezwonny rektyfikat zwany naftą.

PIOTR MIKOLASCH

30 marca 1853 r. we Lwowie, w aptece „Pod złotą gwiazdą” na ulicy Kopernika 1 (obecnie apteka Nr. 24) w blaszanej lampie wykonanej przez lwowskiego blacharza Adama Bratkowskiego. Była to pierwsza lampa, w której źródłem światła była nafta otrzymana przez Jana Zeha.

Otóż efekt wynalazku polegał na długim łańcuchu prób rozszczepienia  ropy na osobne frakcje – benzynową, naftową i mazutowe resztki. W celu oczyszczenia frakcji J. Zeh wykorzystał kwas siarkowy i roztwór sodowy. Efekt jego wynalazku – oczyszczona nafta wkrótce znalazła zastosowanie w praktyce – do oświetlenia domów i ulic, zarówno we Lwowie jak i innych miastach i wsiach nie tylko w Galicji.

W dniu 27 maja 1853 r. J. Zeh złożył w Lwowskim Namiestnictwie wniosek o wydanie patentu (przywileju) na chemiczne oczyszczenie ropy naftowej. Do wniosku dołączył opis wynalazku oraz pokwitowanie uiszczenia opłaty 40 florenów w walucie wymiennej. Patent „przywilej” wydano w Wiedniu 2 grudnia 1853 r. na nazwisko Jana Zeha, magistra farmacji we Lwowie. W dokumencie zaznaczono: „Wynaleziona w drodze chemicznej obróbki naturalnej górskiej ropy, może być bezpośrednio wykorzystywana do zastosowań technicznych”. Świadczą o tym dokumenty archiwów; wiedeńskich i lwowskich.

 

 

                                                                    Metryka urodzenia Jana Zeha

 

Nie był to pierwszy wynalazek Jana Zeha.  Jeszcze w 1850 r. otrzymał on przywilej na sposób powtórnego wykorzystania pary wodnej w maszynie parowej, a później otrzymał jeszcze cały szereg innych patentów. Jan Zeh, również z frakcji ozokerytu i pochodnych rozpoczął w laboratorium produkcje świec, o czym świadczą materiały lwowskiego archiwum i przywilej, który otrzymał w Wiedniu 23 listopada 1853 r.

Po dokonaniu swojego wynalazku, nafty oświetleniowej, magister farmacji Jan Zeh w zupełności poświęcił się dalszej pracy w dziedzinie przetwórstwa ropy naftowej. Za swój wynalazek otrzymał z rąk halickiego Gubernatorstwa patent i koncesję na otwarcie pierwszej w Galicji destylarni.

         Na przełomie 1853 i 1854 r. Jan Zeh otworzył (w budynku drewnianym) sklep naftowy we Lwowie przy ulicy Krakowskiej (wówczas jedyny w tym mieście), skupował ropę i destylował we własnej destylarni pod Drohobyczem, produkował również świece parafinowe, smar maszynowy,  mazidło do wozów. Do 1858 r. dostarczał również do Wiednia wystarczającą ilość nafty na potrzeby oświetleniowe.

W 1854 r. podczas wystawy w Monachium, Jana Zeha nagrodzono dyplomem honorowym i medalem za doskonały rektyfikat ropy. W dyplomie napisano: „Johann Zeh, Magister Pharmacie & Privilegimus – Inhaber In Lemberg – Osterreich: Bolobende Erwahnung fur vollkommen rectificirtes Steinoel”.

ORYGINALNE PISMO JANA ZEHA

JAN ZEH W LATACH STAROŚCI

Jan Zeh marzył o szerokim rozpowszechnieniu i wykorzystaniu swojego wynalazku. Jednak zły los przekreślił jego plany.  12 lutego 1858 r. posłał Zeh beczkę nafty z rafinerii do sklepu. Podczas zdejmowania beczki z wozu uszkodzono ją tak, że ciecz zapalna ciekła. Przypadkowy przechodzeń widząc kałużę nafty, rzucił płonącą zapałkę. Ogień buchnął płomieniem, i w oka mgnieniu dostał się do wnętrza sklepu. W płomieniach zginęły: żona Jana Zeha 21 Dorota i jej młodsza 17 letnia siostra Hermina Obłoczyńska, które zajęte były sprzedażą nafty.

 

                      

        Rzeźba Eutelego została umieszczona na wysokim cokole, na którym oprócz nazwis spalonych sióstr wyryto wiersz:

"Chwila jedna, jedno mgnienie

I tylko garść prochu nikłego,

I tylko straszne wspomnienie,

I nic więcej, i tyle wszystkiego.

Tak, tu nic wiecej, lecz w wieczności

Śmiercią złączone siostrzyce,

Blaskiem pięknej świecą piękności

Jak ofiarne białe gołębice."

 

Ciężko doświadczony katastrofą wynalazca, na pewien czas wstrzymał pomyślnie rozpoczętą działalność, jednak już pod koniec 1858 r. założył nowy sklep z produktami naftowymi na rogu ulicy Teatralnej (wówczas Długiej), naprzeciw współczesnego teatru im. M. Zamkowieckiej. Świadczyła o tym reklama w lwowskiej gazecie „Przegląd Powszechny” z dnia 5 i 8 stycznia 1959 r. Wszystkie zalety oświetlenia naftowego były na jej łamach przedstawione niemal w poetyckiej formie. Firma naftowa Jana Zeha prowadziła działalność  do 1875 r., tj. do czasu, gdy narastały coraz większe trudności w zdobywaniu miejscowej ropy z wyczerpanych już pokładów.

W 1875 r. J. Zeh otrzymał koncesję na otworzenie apteki w Borysławiu,  która powstała w marcu 1876 r. W tym też roku ożenił się J. Zeh powtórnie z Marią (trzecią siostrą z Obłoczyńskich). Z tego związku przyszły na świat dwie córki: Amelia i Stefania. Jan Zeh do ostatnich swoich dni pracował jako aptekarz w Borysławiu ul. Pańskiej (obecnie Szewczenki). W Drohobyckiej gazecie, z 1988 r. zamieszczona była reklama pewnego preparatu na komary, który można było nabyć w aptece Jana Zeha. Pod koniec życia J. Zeh przekazał zarząd apteki zięciowi, Emilowi Łacnemu.

Jan Zeh zmarł po krótkiej chorobie 26 stycznia 1897 r. w Borysławiu i został pochowany na starym cmentarzu, znajdującym się na rogu dzisiejszych ulic Włodzimierza Wielkiego i Bohaterów OUN-UPA.

W dziesiątym tomie warszawskiej „Encyklopedii Ogólnej” z 1875 r. pod hasłem „Skalny olej” zapisano, że przemysłowe przetwórstwo ropy naftowej rozpoczęło się w Galicji w 1853 r., a prof. Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie, dr Tadeusz Estajcher i prof. Uniwersytetu Wrocławskiego, Kazimierz Maślankiewicz, swoje artykuły o Janie Zehu, odpowiednio w 1934 r. i 1955 r. nazwali: „Zapomniany pionier przemysłu Naftowego”.

W Muzeum w Libuszy znajdują się trzy eksponaty należące do Jana Zeha

Srebrna łyżka

 

                            

   Srebny dzbanuszek aptekarski                                                                      Srebrny wizerunek Matki Boskiej Ostrobramskiej

Pomnik Jana Zeha we Lwowie    

© Wszelkie prawa zastrzezone     INTERAKTYWNA POLSKA
Webmaster: libusza@onet.eu